Chronische stress kan een sterke negatieve invloed hebben op ons welzijn en is een belangrijke risicofactor voor allerlei ziektebeelden waaronder metabole, cardiovasculaire en psychiatrische aandoeningen. Een potentieel mechanisme dat ten grondslag kan liggen aan stress-gerelateerde ziektebeelden is een verstoring van het circadiane systeem. Dit systeem van interne klokken of oscillatoren in de weefsels en organen zorgt voor nauwkeurig op elkaar afgestemde 24-uursritmes in vrijwel alle fysiologische en processen en gedragingen variërend van hormoonafgifte,
temperatuurregulatie en leverfunctie tot eetgedrag, waken en slapen. Een verstoring van deze precieze organisatie kan grote gevolgen hebben voor de gezondheid. Het doel van dit project is om nauwkeurig vast te stellen wat de effecten zijn van chronische stress en stresshormonen op het circadiane systeem en het slaap-waakritme.
In een eerste experiment zal worden vastgesteld wat de potentiële directe effecten zijn van stresshormonen op circadiane oscillaties in verschillende organen. Uitgeprepareerde en kunstmatig in werking gehouden levers, harten en hersens zullen in het laboratorium direct gestimuleerd worden met de stresshormonen adrenaline en glucocorticoïden. Wat het effect is op de 24-uursritmes in de betreffende organen wordt gemeten aan de hand van de productie van specifieke klokeiwitten.
In een tweede serie experimenten zal gebruik gemaakt worden van een algemeen getest en erkend muizenmodel voor sociale stress waarbij de experimentele dieren gedurende 20 minuten in de kooi van een dominante soortgenoot geplaatst worden. Met dit model wordt onderzocht wat de effecten zijn van acute en chronische sociale stress op circadiane oscillaties in verschillende organen. Muizen worden blootgesteld aan één 20 minuten durende sessie van sociale stress of tien van deze sessies tijdens opeenvolgende dagen. Na de laatste stress-sessie worden wederom verschillende organen en weefsels verzameld voor het meten van de 24-
uursritmes in productie van specifieke klokeiwitten. Daarnaast wordt er in andere groepen muizen vastgesteld wat de circadiane gevolgen zijn op gedragsniveau door het meten van het circadiane activiteitsritme en het slaap-waakritme. Voor het meten van de slaap-patronen worden muizen uitgerust met elektrodes voor continue registratie van hersenactiviteit (elektro-encephalogram, EEG).
Deze studies zullen nieuwe kennis opleveren over de organisatie van het circadiane systeem en de invloed die stresshormonen daarop hebben. Dit is belangrijke fundamentele kennis omdat endogene biologische klokken en daarmee samenhangende circadiane ritmes in fysiologie en gedrag een belangrijk eigenschap is die gedeeld wordt door alle diersoorten. Bovenal zal dit project bijdragen aan specifieke kennis over de effecten van chronische stress op circadiane organisatie en slaap-waakritmiek, iets wat bijzonder belangrijk is voor de gezondheidszorg. Chronische stress kan grote gevolgen hebben voor de gezondheid en is een belangrijke oorzaak van persoonlijk leed en ziekte. Inzicht in de lichamelijke effecten van stress en de mechanismes die ten grondslag liggen aan stress-gerelateerde ziektes is van groot belang voor de ontwikkeling van strategieën voor behandeling en preventie. In dit project worden specifiek de effecten van stress op circadiane
ritmiek en slaap bestudeerd omdat veranderingen hierin een belangrijk mechanisme zouden kunnen zijn van aan stress gerelateerde aandoeningen
In dit onderzoek wordt gebruik gemaakt van muizen.