Het fragiele X syndroom (FXS) is de meest voorkomende erfelijke oorzaak van een verstandelijke beperking bij jongens. Het aantal patiënten in Nederland is circa 2500. Naast de verstandelijke beperking wordt FXSgekenmerkt door de aanwezigheid van epilepsie en ernstige gedragsproblemen zoals autisme, ADHD en agressie (sociaal onaangepast gedrag). Het zijn met name deze gedragsproblemen die leiden tot ontwrichting van gezinnen met FXS kinderen, waardoor kinderen vaak in een instelling moeten worden geplaatst. Het FXS ontstaat door een grote verandering (volle mutatie) in het FMR1 gen.

Recent is gevonden dat bij mannen met een kleine verandering in het FMR1 gen (premutatie) er na het 50e levensjaar een ernstig neurologisch syndroom, fragiele X- geassocieerd tremor ataxie syndroom (FXTAS) kan ontwikkelen. Hoe ouder mannelijke premutatie dragers worden, hoe groter de kans dat de ziekte toeslaat. In Nederland zal 1:3000 mannen na hun 50e levensjaar FXTAS ontwikkelen. Wereldwijd zijn er 20 miljoen premutatie dragers. Mensen met FXTAS hebben last van trillingen (tremor) en/of een onevenwichtige motoriek (ataxie). De ernst van FXTAS varieert per individu van milde klachten tot rolstoel-afhankelijk binnen twee jaar na het ontstaan van FXTAS vaak gevolgd door een ernstige vorm van dementie met
uiteindelijk de dood tot gevolg.

Ons onderzoek is gericht op het verwerven van inzichten in het ontstaan van
FXS en FXTAS waarbij we ons specifiek richten op de gevolgen voor de zenuwcellen in de hersenen. Kennis over de oorzaak van beide neurologische ziekten bij de mens kan leiden tot de ontwikkeling van nieuwe medicijnen of andere vormen van therapie. Onze doelstellingen zijn 1) fundamenteel wetenschappelijk onderzoek om inzicht te verkrijgen hoe zenuwcellen functioneren onder normale omstandigheden en bij ziekten zoals FXS en FXTAS en 2) testen van interventies op hun potentie tot het herstellen van de verstoorde zenuwcelfunctie in cel- en muizenmodellen voor
FXS en FXTAS.

Wetenschappelijk belang

Het verkrijgen van nieuwe inzichten in de moleculaire processen in zenuwcellen die een rol spelen bij FXS en FXTAS en het bestuderen van mogelijke opties om de verstoorde zenuwcelfunctie te herstellen in cel- en muizenmodellen voor FXS en FXTAS.

Maatschappelijk belang

Families waarin een verlengde CGG herhalingen in het FMR1 gen voorkomt worden geconfronteerd met (klein)kinderen met een ernstige verstandelijke beperking (fragiele X syndroom) en grootvaders die na hun 50e levensjaar een ernstig neurologisch syndroom kunnen ontwikkelen (FXTAS). Dit heeft een enorme impact op deze families met als gevolg dat de (klein)kinderen door hun gedragsproblematiek vaak in een instelling moeten worden geplaatst en de grootvaders ernstig in hun dagelijks functioneren worden belemmerd, dusdanig dat zij hun professionele werk vaak niet meer uit kunnen voeren. Meer inzicht in het ontstaan van deze erfelijke neurologische ziekten en kennis over de moleculaire mechanismen in zenuwcellen die ten grondslag liggen aan deze ziekten zou kunnen leiden tot aanknopingspunten voor nieuwe vormen van therapie. De verkregen kennis zal uiteindelijk vertaald kunnen worden in nieuwe diagnostiek, preventie en behandeling van patiënten.

In dit onderzoek wordt gebruik gemaakt van muizen.